Nawigacja


ARTYKUŁY

Dziecko nieśmiałe w przedszkolu

             


Każdy nauczyciel pragnie, by na twarzach dzieci i ich rodziców jawił się uśmiech i zadowolenie z pobytu dziecka w przedszkolu. Dotyczy to wszystkich dzieci, zarówno przekraczających próg przedszkola, jak i już do niego uczęszczających. Aby ten cel osiągnąć, nauczyciel ma stworzyć klimat bezpieczeństwa, dobrego samopoczucia oraz umożliwić dziecku zaistnienie w roli jako członka społeczności. Nauczyciel powinien przede wszystkim zatroszczyć się o te dzieci, które w przedszkolu czują się źle, między innymi z powodu nieśmiałości. Spontaniczność i odwaga w działaniu są gwarancją prawidłowego rozwoju psychoruchowego dzieci, rozwoju ich zainteresowań, talentów i zdolności.

Każdy nauczyciel pragnie, by na twarzach dzieci i ich rodziców jawił się uśmiech i     zadowolenie z pobytu dziecka w przedszkolu. Dotyczy to wszystkich dzieci, zarówno przekraczających próg przedszkola, jak i już do niego uczęszczających. Aby ten cel osiągnąć, nauczyciel ma stworzyć klimat bezpieczeństwa, dobrego samopoczucia oraz umożliwić dziecku zaistnienie w roli jako członka społeczności. Nauczyciel powinien przede wszystkim zatroszczyć się o te dzieci, które w przedszkolu czują się źle, między innymi z powodu nieśmiałości. Spontaniczność i odwaga w działaniu są gwarancją prawidłowego rozwoju psychoruchowego dzieci, rozwoju ich zainteresowań, talentów i zdolności.
             Nieśmiałość jest często bagatelizowana przez opiekunów i wychowawców ze względu na brak uciążliwości dla otoczenia. Nazywana jest„potencjalną, temperamentalną barierą” w rozwoju wielu istotnych społecznych i emocjonalnych umiejętności i właściwej samooceny.     
            Niskie poczucie własnej wartości, zdaniem Kristen M. Kemple, uważane jest za komponent nieśmiałości. We wzajemnych oddziaływaniach międzyludzkich tworzą się o obawy, iż nie posiada się wystarczających kompetencji społecznych, aby postępować adekwatnie do wymogów sytuacji.
Im mniejsza pewność siebie– powodowana brakiem treningu niezależności, nieadekwatnymi postawami wychowawczymi rodziców– tym większe są obawy w nawiązywaniu społecznych interakcji. Im uboższe jest społecznie doświadczenie dziecka, tym są mniejsze szanse na rozwinięcie dobrego samopoczucia i pewności w kontaktach z innymi.
            Badania B. Harwas-Napierały wykazały, że„rodzice dzieci nieśmiałych często ograniczają ich aktywność, separują od wpływów otoczenia, nie okazują aprobaty, reagują lękowo wobec prób samodzielnego działania dziecka, nagradzają zachowania zależnościowe. W przypadku trudności w wykonywaniu zadania, rodzice czy opiekunowie nie dają dziecku czasu na podjęcie próby samodzielnego ich przezwyciężania. Dzieci odbierają takie działania jako nadmiernie ingerujące i ograniczające ich swobodę”.  Na gruncie psychologii powstało wiele koncepcji przyczyn nieśmiałości. Jedni badacze osobowości twierdzą, iż nieśmiałość jest cechą odziedziczoną, podobnie jak inteligencja czy cechy zewnętrzne. Nieśmiali rodzice przekazują potomstwu geny odpowiedzialne za nieśmiałość. Inni głoszą, iż ludzie nieśmiali nie przyswoili sobie umiejętności społecznych niezbędnych w kontaktach międzyludzkich. Jeszcze inni, psychoanalitycy uważają, iż nieśmiałość jest symptomem, uświadomionym przejawem nieuświadomionych konfliktów znajdujących się głęboko w psychice. Socjologowie i niektórzy psychologowie społeczni uważają, że nieśmiałość należy rozważać w kategoriach programowania społecznego. Szukając źródeł, należy brać pod uwagę warunki życia w społeczeństwie oraz ciągłe zmiany, na przykład częste przeprowadzki. Zdaniem psychologów społecznych, nieśmiałość może wynikać z etykietowania. Etykieta często opiera się na informacjach cząstkowych. Dzieci o skrajnym nasileniu cechy nieśmiałości są etykietowane jako bardziej nieśmiałe. Według założeń teorii naznaczania społecznego, etykieta zmienia społeczną pozycję jednostki, ponieważ otoczenie nie tylko selektywnie postrzega jej zachowania i formułuje oczekiwania przyjęcia roli wyznaczonej etykietą, ale także zachowuje się wobec danej osoby zgodnie z tym nastawieniem.

      Edukacja przedszkolna ma charakter systemowy. Oznacza to, że wszystkie rodzaje zajęć i zabaw dzieci w tym wieku są ze sobą integralnie powiązane i stanowią nową jakość w porównaniu z wcześniejszym wychowaniem rodzinnym. Obejmuje ona zatem zajęcia dotyczące wspierania rozwoju w różnych obszarach edukacji: społeczno-moralnej, zdrowotnej, ruchowej, przyrodniczej, w zakresie mowy i myślenia, oraz przygotowania do pisania i czytania, matematycznej, kulturowo-estetycznej, muzycznej, technicznej, a także komunikacyjnej.

      W pracy z dziećmi nieśmiałymi uwzględnić należy realizację tematów wzmacniających pozytywne cechy osobowościowe, gwarantujące siłę i moc charakteru, przełamywanie lęków, pokonywanie trudności i umiejętne wprowadzenie go w środowisko przedszkola.

     W trosce o dzieci nieśmiałe należy zwrócić uwagę na realizację następujących celów wzmacniających: niezależność dziecka, przez naukę podstawowych czynności samoobsługowych i samodzielności w wykonywaniu różnorodnych zadań, wypływających z treści programowych, poczucie bezpieczeństwa, eliminowanie reakcji paniki i lęków przez zapoznanie dzieci z rozkładem pomieszczeń w przedszkolu, przydzieleniu szafek w szatni, osobistych półek w sali, haczyków przeznaczonych na ręczniki w łazience i znaczków piktograficznych, wyznaczających te miejsca, poczucie przynależności do grupy przez organizowanie zajęć wspierających nawiązywanie się dziecięcych przyjaźni i współpracy w zabawach, zajęciach, poczucie świadomości posiadanej wiedzy i umiejętności, wypływających z treści programowych, poczucie zaufania do nauczycieli i pracowników przedszkola przez niesienie pomocy dzieciom, pewność siebie przez odważne działanie, pokonywanie trudności w zadaniach, grach, zabawie, wykazywanie się tym, co potrafią w celu wzmacniania sił duchowych, aby na tym fundamencie mogły powstać nowe siły, podwyższające wiarę w swoje możliwości, świadomość istnienia słabych i mocnych stron charakteru, zdawania sobie sprawy z tego, że potrafię, wiarę w swoje możliwości, dzięki odnoszonym sukcesom przez doświadczanie, i sprawdzanie już posiadanych umiejętności, siły charakteru (wytrzymałości, uporu w osiągnięciu celów, rywalizacji, współzawodnictwa).

      Dzieci nieśmiałe, usuwające się w cień życia przedszkolnego, pozostają ze swoim problemem często niezauważone. Zagubienie, anonimowość, rezygnacja ze swej indywidualności jest bowiem jednym ze sposobów obrony przed możliwością zaistnienia w sytuacji zagrożenia. Efektem mogą być nie tylko zachowania wycofujące i silnie agresywne. Jedne i drugie wiążą się z utratą poczucia własnej wartości. Podjęcie odpowiednich działań wspierających może uruchomić w dziecku myślenie, że ludzie nie zawsze je oceniają i osądzają krytycznie. Ważne jest, by kontakt z dziećmi nieśmiałymi został nawiązany. Zrozumienie siebie i swojej nieśmiałości pozwala budować realne poczucie własnej wartości i rozwijać skuteczne umiejętności społeczne.

      Konsekwencje braku wsparcia edukacyjno-wychowawczego dzieci nieśmiałych mogą mieć nieodwracalne skutki w postaci zamknięcia się ich w strefie bezpieczeństwa i nie wychodzenia poza nią. Grozi to niemocą zaistnienia w różnych sferach życia społecznego. Krytykowane, nieakceptowane, dzieci nieśmiałe mogą wyrastać w poczuciu nieudaczników i samotników. Taki stan rzeczy po jakimś czasie może przeistoczyć się również w zachowanie skrajnej niemocy do agresywności. Z literatury wiadomo, że poczucie własnej wartości i pewności siebie nie są darami natury. Rozwijają się one stopniowo od dzieciństwa. Kto od dziecka doświadczył własnej wartości, był bezwarunkowo kochany, cieszył się zaufaniem, kto jest uznawany i akceptowany, ten staje się silny i pewny siebie. Niepewności, rozczarowania i psychiczne urazy z góry ograniczają poczucie własnej wartości i pewność siebie, a nawet niszczą je w ciągu życia.

      Brak pewności siebie u wielu ludzi wiąże się z lękami. Zdaniem Rosemarie Portmann od dzieci i młodzieży należy żądać samookreślenia, czyli posiadania samoświadomości. Za jej rozwój odpowiedzialni są nauczyciele i rodzice. Samoświadomość to zdawanie sobie sprawy z własnych uzdolnień, sił i słabości. Samopostrzeganie, samopoznanie, wiedza o sobie oddziałują na samego siebie, a dzięki temu poznać można swoją siłę i możliwości: jestem w grupie, jestem silny, wiem, że potrafię lub nie, jestem dumny z siebie, znam swoje mocne i słabe strony, porównuję się do większych i chcę im dorównać, przez co wzrasta moja wartość i wiara w swoje możliwości. Poznaję swoją siłę charakteru. Samoświadomość, według wymienionej autorki„będzie utwierdzać się wtedy, gdy wykonamy coś trudnego i będziemy za to pochwaleni. Pozytywne poczucie własnej wartości redukuje niepewność, zmniejsza lęki i poprzez to eliminuje skłonność do nagannych zachowań, którą jest nieśmiałość” Lęk interakcyjny, występujący u dzieci w wieku przedszkolnym, można zminimalizować i poddać skutecznej terapii. Najskuteczniejszym jej elementem jest takie wspieranie dziecka w kontaktach z innymi osobami, które pozwoli mu zdobyć przekonanie o tym, że jest tak samo ważne dla innych jak oni dla niego.

      Do pracy nad przeciwdziałaniem nieśmiałości dziecięcej w przedszkolu potrzebne jest:

  • tworzenie atmosfery poczucia bezpieczeństwa i akceptacji,
  • nawiązanie z dziećmi nieśmiałymi serdecznych kontaktów,
  • wspieranie dzieci w samodzielnych działaniach w każdym obszarze edukacyjnym,
  • stwarzanie sytuacji, w których dziecko nieśmiałe pokona strach przed wypowiadaniem własnych odczuć,
  • kształcenie umiejętności rozpoznawania stanów emocjonalnych,
  • zachęcanie dzieci do uczestnictwa w zabawach i zajęciach wspierających rozwój procesów poznawczych, w zabawach dydaktycznych, grach i zajęciach przy stoliku,
  • zachęcanie do swobodnych rozmów w formie dialogu, ilustrowanych pacynkami, do dopowiadania treści historyjek obrazkowych, rozwiązywania zagadek,
  • przydzielania ważnych ról w grupie przedszkolnej,

Kształtowanie prawidłowego komunikowania się dzieci, akceptowania inności, umiejętności samodzielnego myślenia, samodzielnego wykonywania czynności samoobsługowych, radzenia sobie z emocjami, uwierzenia w siebie, posiadania pewności siebie, poczucia wartości i odporności duchowej.

opr.mgr Magdalena Przebieracz

Wiadomości

Kontakt

  • Przedszkole nr 8 w Mysłowicach
    Przedszkole Nr 8 w Mysłowicach, ul. Gwarków 22
  • (0-32)222-63-46

Galeria zdjęć